Verhalen 2019

Plasstop bij het graf

Omg. Paga (Flores) – Indonesië

Wie ooit met een groep heeft gereisd weet het: een plasstop komt op, zoals dat heet, als plassen en poepen. Zo ook op deze reis. Meestal wordt de bus na het eerste signaal aan de kant gezet, waarna Daniël naar het eerste beste willekeurige huis loopt en vraagt of er aldaar iemand van zijn groep naar de wc kan. Dat vervolgens steevast een man of tien naar het zo begeerde toilet ergens achter het huis op en neer wandelen schijnt de bewoners niet te deren. Soms is er een paar kilometer geen bebouwing, of is het wachten op een seintje van Daniël die de huizen afspeurt naar iets wat in aanmerking komt.
Het zal een kilometer of tien, vijftien voor Paga zijn, als er weer aan de noodrem wordt getrokken. Hoewel de plaats voor de plasstop door Daniël lukraak is gekozen, hadden we het niet beter kunnen treffen. Eerlijk gezegd was er voor Daniël weinig te kiezen. De mededelingen van een van de dames dat het water haar tot de lippen stond, kwam op het laatst om de minuut en toen ze bij de laatste melding keek alsof ze aan het bevallen was, werd de bus zo de berm in gereden. Vlak naast een huis natuurlijk en… pal voor het familiegraf.

In het prieeltje zitten drie vrouwen en een man. Allemaal keurig in de kleren, ze zien er net zo netjes uit als de mensen op die bruiloft op Sumatra waar we ooit verzeild raakten. De man draagt over zijn broek eenzelfde rok als de vrouwen.
We mogen er wel bij komen zitten, maar dan moeten we niet op de verhoging gaan zitten want de specie is nog nat. We hadden het ook niet in ons hoofd gehaald want op de nieuw gemetselde bank staan schoteltjes met kaarsjes en gekleurde glaasjes met water en ertussen zijn bloemetjes gestrooid.
Als van een familiegraf de specie nog nat is, is dat geen goed teken, probeer ik voorzichtig een gesprekje te beginnen. Nee, er is niemand overleden. Ze zijn net verhuisd, inclusief opa. We hebben het over de overleden vader van de man die daar zit, zo verduidelijkt een van de vrouwen.

Familieleden worden vaak begraven naast het huis. Overleden voorouders zijn in Indonesië niet verleden tijd, ze worden na hun dood nog steeds door de kinderen vereerd en zelfs om advies gevraagd. Je zou kunnen zeggen dat ze voortleven, hoewel ze zijn overleden. Hoe dichter vader of moeder in de buurt blijft, hoe beter dus; afgezien van de praktische voordelen bij de begrafenis: mooi alles in eigen beheer, komt er ook na jaren nog eens iemand bij je graf. Alleen moet je het dan niet in je hoofd halen om te verhuizen – te koop aangeboden: leuke vrijstaande woning met familiegraf, beide volledig ingericht. Je moet er niet aan denken. Verhuizen is al een crime, maar als daarbij ook je ouders, nadat je ze hebt opgegraven, mee moeten in de verhuiswagen.
Een moderne oplossing die in Indonesië terrein wint, is om, net als bij ons, de mensen te begraven op een begraafplaats, bijvoorbeeld ergens buiten het dorp. Vooral in de grote steden worden deze begraafplaatsen vrij snel geruimd en worden de lichamen, of wat ervan over is, alsnog gecremeerd. Indonesiërs kiezen daarom in toenemende mate voor een crematie – als het er uiteindelijk toch op uitdraait, kun je het net zo goed meteen doen. Moslims zullen echter hun doden blijven begraven.

Het wordt tijd om verder te gaan. De sanitaire stop in de buurt van Paga was een welkome onderbreking. En niet alleen voor de dame voor wie het ‘zo nodig’ moest.
We nemen afscheid van de levenden en de dode op de veranda en vervolgen onze lange rit naar Ende.

Bovenstaand verhaal is een fragment uit mijn laatste boek over de Sunda-eilanden: Edelweis onder de vulkaan.